De Sint-Basiliuskapel is het enig volledig bewaarde romaans kerkgebouw in de provincie West-Vlaanderen.

Opgericht in de 12e eeuw door graaf Diederik van de Elzas (1128-1168) werd zij onder de bescherming geplaatst van de H. Basilius de Grote, een befaamd Grieks kerkleraar uit de 4e eeuw, wiens relieken door graaf Robrecht II uit Cesarea naar Brugge waren overgebracht.

De plattegrond tekent een langwerpige ruimte, onderverdeeld in een middenbeuk en twee smalle zijbeuken. Het koor, in het verlengde van de middenbeuk, is afgesloten met een halfronde absis.

In de rechter zijbeuk vindt men een houten gepolychromeerd beeld van Onze Lieve Vrouw met kind, een SedesSapientiae daterend uit de jaren 1300. In het zuidelijk bijgebouw wordt het boogveld boven een vroegere ingangspoortje versierd door het romaanse tympaan het Doopsel van de H. Basilius.

Twee andere merkwaardige beeldhouwwerken zijn de Piëta (of Ecce Homo) en Christus op de koude steen, allebei daterend omstreeks 1900. Beide beelden kennen een grote volksdevotie en worden jaarlijks in de Processie van het Heilig Bloed meegedragen.

Links van het koor bevindt zich de Sint-Ivokapel waar de relikwieën van de H.Basilius en van de gelukzalige Karel de Goede, de vermoorde graaf van Vlaanderen, worden bewaard. Het retabel in zwart marmer zou naar tekeningen van Lanceloot Blondeel zijn uitgevoerd.

De Sint Basiliuskapel, ook ten heiligen Bloede genaamd, fungeerde als grafelijke kapel van zowel Diederik van de Elzas als van zijn zoon Filips die resideerden in het aanpalend, heden verdwenen Steen "ter Steeghere".

De benedenkapel werd opgevat als de onderbouw van de bovenkapel, die oorspronkelijk in romaanse stijl gebouwd was, doch in de loop der eeuwen vele ingrijpende veranderingen onderging.
Beide kapellen werden in 1923 verheven tot basiliek.

* * * * *

Het rijkelijk versierd trappenhuis
De Steegheredie naar de boven-kapel leidt, werd in 1533 in renaissance stijl met laatgotische versieringen opgetrokken.

Het huidig gebouw dateert echter uit de 19e eeuw nadat het oorspronkelijke tijdens de Franse Revolutie volledig was vernield.

De vergulde bronzen beelden stellen aartshertogin Isabella, Maria van Bourgondië, Diederik en Filips van de Elzas, met in de halve medaillons aartshertog Albrecht, Maximiliaan van Oostenrijk, Margareta van York en Sybilla van Anjou, echtgenote van Diederik en moeder van Filips.